Ενδοκρανιακή Αθηροσκληρωτική νόσος

Διαγνωστήκατε με ενδοκρανιακή αθηροσκλήρωση – τι σημαίνει;

Η διάγνωση ενδοκρανιακής αθηροσκλήρωσης σημαίνει ότι μία ή περισσότερες αρτηρίες μέσα στον εγκέφαλο έχουν σημαντική στένωση λόγω «σκλήρυνσης» του τοιχώματος (αθηρωματική πλάκα). Αυτό μειώνει τη ροή αίματος σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου και αυξάνει τον κίνδυνο ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου ή ΤΙΑ.

Δεν σημαίνει ότι ένα βαρύ εγκεφαλικό είναι αναπόφευκτο. Με οργανωμένο πρόγραμμα φαρμακευτικής αγωγής, ελέγχου παραγόντων κινδύνου και – όπου χρειάζεται – στοχευμένης επεμβατικής θεραπείας, μπορούμε να μειώσουμε σημαντικά τον κίνδυνο υποτροπής.

Τι ακριβώς είναι η ενδοκρανιακή αθηροσκλήρωση;

Είναι η μορφή αθηροσκλήρωσης που επηρεάζει τις μεγάλες αρτηρίες μέσα στο κρανίο (έσω καρωτίδες, μέση εγκεφαλική, βασική αρτηρία, σπονδυλικές αρτηρίες κ.ά.). Στο τοίχωμα των αγγείων συσσωρεύονται χοληστερόλη, φλεγμονώδη κύτταρα και ασβέστιο, σχηματίζοντας πλάκες που στενεύουν τον αυλό.

Η στένωση μπορεί να προκαλέσει:

• Τοπική θρόμβωση και πλήρη απόφραξη του αγγείου
• Εμβολή μικρών θρόμβων πιο περιφερικά
• Χρόνια «φτωχή» αιμάτωση (αιμοδυναμική ανεπάρκεια)

Γιατί δημιουργείται; Παράγοντες κινδύνου

Οι παράγοντες κινδύνου είναι ουσιαστικά οι ίδιοι με της «κλασικής» αθηροσκλήρωσης, αλλά σε ορισμένες ομάδες (π.χ. άτομα ασιατικής ή αφρικανικής καταγωγής) η ενδοκρανιακή μορφή είναι πιο συχνή.

• Ηλικία > 55 ετών
• Σακχαρώδης διαβήτης
• Αρτηριακή υπέρταση
• Δυσλιπιδαιμία (αυξημένη LDL, χαμηλή HDL)
• Κάπνισμα
• Μεταβολικό σύνδρομο & παχυσαρκία
• Οικογενειακό ιστορικό αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου

Σε πολλές μεγάλες μελέτες, η ενδοκρανιακή αθηροσκλήρωση ευθύνεται για 8–10% των ισχαιμικών εγκεφαλικών στις δυτικές χώρες και έως 30–50% στην Ασία.

Πώς εκδηλώνεται; Συμπτώματα & κλινική εικόνα

Οι ασθενείς μπορεί να παρουσιάσουν:

• Παροδικά ισχαιμικά επεισόδια (ΤΙΑ) – βραχύχρονη αδυναμία, μούδιασμα, διαταραχή ομιλίας ή όρασης που υποχωρεί σε < 24 ώρες.
• Ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο – μόνιμα ή παρατεινόμενα νευρολογικά ελλείμματα.
• «Crescendo» ΤΙΑ – επαναλαμβανόμενα επεισόδια στην ίδια περιοχή, προειδοποιητικό σημάδι για επικείμενη απόφραξη.

Ανάλογα με την περιοχή του εγκεφάλου, τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Αδυναμία ή παράλυση σε χέρι / πόδι
• Διαταραχές ομιλίας (αφασία) ή κατανόησης
• Απώλεια όρασης ή ημιπληγική απώλεια οπτικού πεδίου
• Αστάθεια, ζάλη, διπλωπία, δυσφαγία (ιδίως σε βλάβες σπονδυλοβασικής κυκλοφορίας)
• Διαταραχές μνήμης, συγκέντρωσης ή προσωπικότητας σε χρόνια ισχαιμία

Πώς γίνεται η διάγνωση & ο έλεγχος;

Η διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό κλινικής εικόνας και αγγειογραφικών εξετάσεων του εγκεφάλου:

• CT / MRI εγκεφάλου – αναδεικνύουν οξεία ή παλαιά εμφράγματα.
• CTA (Αξονική αγγειογραφία) – ταχεία, αξιόπιστη απεικόνιση των ενδοκρανιακών αγγείων και των στενώσεων.
• MRA (Μαγνητική αγγειογραφία) – μη επεμβατική, χωρίς ιονίζουσα ακτινοβολία.
• DSA (Ψηφιακή αφαιρετική αγγειογραφία) – χρυσό πρότυπο όταν χρειάζεται απόλυτη λεπτομέρεια ή προγραμματισμός επεμβατικής θεραπείας.
• Transcranial Doppler (TCD) – υπερηχογραφικός έλεγχος ροής, χρήσιμος για screening και παρακολούθηση της στένωσης.

Σε επιλεγμένους ασθενείς, γίνεται και αιμοδυναμικός έλεγχος (CT/MR perfusion, SPECT, PET, ποσοτική MRA) για να εκτιμηθεί αν ο εγκέφαλος λαμβάνει επαρκές αίμα ή βρίσκεται σε «misery perfusion» (κακή εφεδρεία).

Ποιος χρειάζεται θεραπεία και πόσο επείγον είναι;

Όλοι οι ασθενείς με ενδοκρανιακή αθηροσκλήρωση χρειάζονται επιθετική ιατρική αντιμετώπιση, είτε έχουν ήδη κάνει εγκεφαλικό/TIA είτε η βλάβη βρέθηκε τυχαία.

Θεωρούμε την κατάσταση επείγουσα όταν:

• Υπάρχει πρόσφατο TIA ή εγκεφαλικό στο ίδιο αγγειακό έδαφος
• Παρουσιάζονται επαναλαμβανόμενα ή «crescendo» ΤΙΑ
• Η στένωση είναι σοβαρή (> 70%) σε σημαντική αρτηρία
• Υπάρχουν ενδείξεις αιμοδυναμικής ανεπάρκειας στην απεικόνιση

Ποια είναι η φαρμακευτική αγωγή;

Η επιθετική ιατρική θεραπεία είναι σήμερα το θεμέλιο της αντιμετώπισης και περιλαμβάνει:

• Διπλή αντιαιμοπεταλιακή αγωγή (π.χ. ασπιρίνη + κλοπιδογρέλη) για τους πρώτους 3 μήνες μετά από συμπτωματικό επεισόδιο, και στη συνέχεια μονοθεραπεία, ανάλογα με το προφίλ κινδύνου.
• Επιθετική ρύθμιση αρτηριακής πίεσης με στόχους που καθορίζονται εξατομικευμένα.
• Υπολιπιδαιμική αγωγή (συνήθως υψηλής έντασης στατίνη) με στόχο χαμηλή LDL.
• Άριστο γλυκαιμικό έλεγχο σε διαβητικούς ασθενείς.
• Διακοπή καπνίσματος, έλεγχο βάρους και τακτική άσκηση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προστεθούν και άλλες θεραπείες (π.χ. αγωγή για καρδιακή αρρυθμία, αντιπηκτικά για άλλη ένδειξη). Το σχήμα αποφασίζεται πάντα εξατομικευμένα.

Ποιες επεμβατικές επιλογές υπάρχουν και πότε τις σκεφτόμαστε;

Οι επεμβατικές θεραπείες δεν είναι η πρώτη γραμμή, αλλά σωτήρια επιλογή για ένα μικρό, προσεκτικά επιλεγμένο ποσοστό ασθενών.

• Ενδαγγειακή αγγειοπλαστική με ή χωρίς stent – μέσω καθετήρα από τη βουβωνική ή τον καρπό διανοίγεται η στένωση με μπαλόνι και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, τοποθετείται ειδικό stent.
• Μικροχειρουργικό bypass (EC–IC bypass) – σπάνια ένδειξη, όταν υπάρχει βαριά αιμοδυναμική ανεπάρκεια και τα συμπτώματα επιμένουν παρά τη μέγιστη φαρμακευτική αγωγή.

Σκεφτόμαστε επεμβατική θεραπεία όταν συνυπάρχουν:

• Σοβαρή στένωση (> 70%) σε μεγάλη ενδοκρανιακή αρτηρία
• Τεκμηριωμένη αιμοδυναμική ανεπάρκεια ή χαμηλή ροή
• Επαναλαμβανόμενα ΤΙΑ/εγκεφαλικά παρά τη μέγιστη ιατρική αγωγή
• Δυνατότητα παρέμβασης σε εξειδικευμένο κέντρο με χαμηλή περιεγχειρητική νοσηρότητα

Ποια είναι η πρόγνωση & ο κίνδυνος υποτροπής;

Χωρίς σωστή αντιμετώπιση, η ενδοκρανιακή αθηροσκλήρωση έχει σχετικά υψηλό κίνδυνο υποτροπής εγκεφαλικού, ιδιαίτερα μέσα στον πρώτο χρόνο από το αρχικό επεισόδιο.

Με επιθετική ιατρική αγωγή, τα ποσοστά επανεμφάνισης μπορούν να μειωθούν σημαντικά. Η πρόγνωση εξαρτάται από:

• Τη βαρύτητα και εντόπιση των στενώσεων
• Την έκταση της ήδη εγκατεστημένης βλάβης στον εγκέφαλο
• Τη ρύθμιση παραγόντων κινδύνου (πίεση, σάκχαρο, λιπίδια)
• Τη συμμόρφωση στη φαρμακευτική αγωγή και στις αλλαγές τρόπου ζωής

Πολλοί ασθενείς, με σωστή παρακολούθηση, μπορούν να έχουν πολύ καλή λειτουργική κατάσταση και να συνεχίσουν ενεργή ζωή.

Τι αλλάζει στην καθημερινότητά μου; Πώς μπορώ να βοηθήσω τον εαυτό μου;

Ο τρόπος ζωής είναι εξίσου σημαντικός με τα φάρμακα. Στόχοι:

• Σταθερή, καλή ρύθμιση αρτηριακής πίεσης
• Διακοπή καπνίσματος (με βοήθεια, αν χρειαστεί)
• Μεσογειακή διατροφή, έλεγχος βάρους και περιορισμός «έτοιμων» τροφών
• Τακτική αερόβια άσκηση, μετά από οδηγίες του θεράποντα ιατρού
• Καλή ποιότητα ύπνου και διαχείριση άγχους
• Συνεπής λήψη όλων των φαρμάκων, χωρίς παραλείψεις

Στις περισσότερες περιπτώσεις επιτρέπεται η εργασία και τα ταξίδια, με απλές προσαρμογές και σαφές πλάνο παρακολούθησης.

Πότε πρέπει να ζητήσω άμεσα ιατρική βοήθεια;

Καλέστε άμεσα το ΕΚΑΒ (166 ή 112) εάν εμφανίσετε:

• Ξαφνική αδυναμία ή μούδιασμα σε πρόσωπο, χέρι ή πόδι
• Αιφνίδια δυσκολία στην ομιλία ή στην κατανόηση λόγου
• Αιφνίδια απώλεια όρασης ή διπλωπία
• Έντονη, αστάθεια στο βάδισμα, ζάλη με δυσκολία συντονισμού
• Απότομη, πολύ έντονη κεφαλαλγία με νευρολογικά συμπτώματα