Αυχενική Κυφωτική Παραμόρφωση

Τι είναι η αυχενική κυφωτική παραμόρφωση;

Με τον όρο αυχενική παραμόρφωση εννοούμε τη παθολογική αλλαγή της ευθυγράμμισης της αυχενικής μοίρας, συνήθως με απώλεια της λόρδωσης και ανάπτυξη κύφωσης, με συνοδό πόνο και, συχνά, νευρολογικά συμπτώματα.

Φυσιολογικά, ο αυχένας σχηματίζει μια ήπια λόρδωση που επιτρέπει στο κεφάλι να ισορροπεί άνετα πάνω από τον κορμό. Στην αυχενική κύφωση, η καμπύλη «αναστρέφεται», με αποτέλεσμα:

• η κεφαλή να προωθείται μπροστά (προβολή κεφαλής),
• να αυξάνεται η φόρτιση στους μύες και στους συνδέσμους,
• να αλλάζει η σχέση του νωτιαίου μυελού με το σπονδυλικό κανάλι, με πιθανή στένωση και πίεση.

Η παραμόρφωση μπορεί να έχει έναρξη την παιδική ηλικία (συγγενής, νευρομυϊκή) ή την ενήλικη ζωή (εκφυλιστική, ιατρογενής, τραυματική), και η βαρύτητα κυμαίνεται από ήπια αλλαγή στάσης μέχρι βαριά «chin-on-chest» παραμόρφωση με αδυναμία οριζόντιου βλέμματος.

Πώς λειτουργεί φυσιολογικά η αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης (εμβιομηχανική);

Η ισορροπία της αυχενικής μοίρας διατηρείται απο τη συμβολή της πρόσθιας στήλης (σώματα, δίσκοι) και του οπίσθιου συμπλέγματος (τόξα, αρθρώσεις, σύνδεσμοι, μύες).

Σε αντίθεση με τη οσφυϊκή μοίρα, όπου το μεγαλύτερο φορτίο μεταφέρεται από την πρόσθια στήλη, στον αυχένα το μεγαλύτερο ποσοστό του φορτίου μεταφέρεται από τα οπίσθια στοιχεία (πρόσθιο/οπίσθιο τόξο, αρθρικές αποφύσεις, μυϊκό/συνδεσμικό σύμπλεγμα). Τα πρόσθια στοιχεία (σώματα, δίσκοι) αντέχουν κυρίως σε συμπιεστικές δυνάμεις, ενώ το οπίσθιο σύμπλεγμα συμπεριφέρεται ως «ζώνη τάσης» σε ελκτικές δυνάμεις.

Όταν οι οπίσθιες δομές χαλαρώσουν, καταστραφούν ή αφαιρεθούν (π.χ. μετά από εκτεταμένη πεταλεκτομή), ο άξονας φόρτισης της κεφαλής μετατοπίζεται προς τα εμπρός, επιβαρύνοντας υπέρμετρα τους πρόσθιους σπονδύλους και τους δίσκους. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος προοδευτικής κύφωσης, πόνου και εκφύλισης.

Ποιοι είναι οι συχνότεροι αιτιολογικοί παράγοντες;

Η αιτιολογία είναι συχνά πολυπαραγοντική. Ωστόσο, ορισμένες ομάδες ασθενών έχουν ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο.

Κύριες κατηγορίες αιτιών:

1. Εκφυλιστική/ηλικιακή νόσος

• Χρόνια αυχενική σπονδύλωση με απώλεια δισκικού ύψους και εκφυλισμό των ζυγοαποφυσιακών αρθρώσεων.
• Προοδευτική κάμψη των αυχενικών πλακών και μυϊκή κόπωση.

2. Ιατρογενής (μετά από χειρουργείο)

• Εκτεταμένες οπίσθιες πεταλεκτομές χωρίς σταθεροποίηση, με αποδυνάμωση των παρασπονδυλικών μυών και λύση του οπίσθιου «tension band».
• Υπερβολική αφαίρεση των αρθρικών αποφύσεων ή των θυλάκων τους, που οδηγεί σε αστάθεια και κύφωση.
• Σε παιδιατρικούς ασθενείς, ο συνδυασμός υποϊνιακής αποσυμπίεσης και οπίσθιων εκτομών μπορεί να οδηγήσει σε πολύ υψηλά ποσοστά κύφωσης.

3. Συγγενείς & νευρομυϊκές παθήσεις

• Συγγενή σύνδρομα (π.χ. Larsen, καμπτομελική δυσπλασία ).
• Νευροδερματικά σύνδρομα όπως νευροϊνωμάτωση τύπου 1 με δομική αστάθεια.
• Νευρομυϊκές παθήσεις, αυχενική δυστονία με χρόνιο μυϊκό σπασμό.

4. Τραύμα, όγκοι, λοιμώξεις

• Κατάγματα ή ρήξεις συνδέσμων με απώλεια στήριξης.
• Όγκοι (σπονδυλικοί ή παρασπονδυλικοί) που καταστρέφουν το οστικό/συνδεσμικό υπόστρωμα.
• Λοιμώξεις (π.χ. σπονδυλοδισκίτιδα) με καταστροφή δίσκων και σωμάτων.

Πώς εκδηλώνεται κλινικά – ποια είναι τα συμπτώματα;

Κάθε ασθενής μπορεί να εμφανίζει διαφορετικό συνδυασμό συμπτωμάτων – από καθαρά μηχανικό πόνο έως βαριά μυελοπάθεια.

Συχνά συμπτώματα και σημεία:

• Αυχενικός πόνος (συχνά βαθύς, μηχανικός, επιδεινούμενος με κόπωση ή στάση).
• Πόνος ανάμεσα στις ωμοπλάτες από υπερφόρτιση παρασπονδυλικών μυών.
• Απώλεια οριζόντιου βλέμματος – ο ασθενής δυσκολεύεται να κοιτάξει μπροστά, κρατά το κεφάλι σε κάμψη («chin-on-chest deformity»).
• Περιορισμένη κινητικότητα του αυχένα, δυσκαμψία, αίσθηση «τραβήγματος» στους μυς.
• Κεφαλαλγίες τάσεως από μυϊκή φόρτιση.
• Σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις: δυσκολία στην κατάποση (δυσφαγία), αλλαγή φωνής.

Πολλοί ασθενείς αναφέρουν ότι το κύριο πρόβλημα δεν είναι μόνο ο πόνος, αλλά η λειτουργική αδυναμία να σταθούν, να περπατήσουν ή να διαβάσουν με το κεφάλι σε όρθια θέση.

Ποιοι είναι οι νευρολογικοί κίνδυνοι (μυελοπάθεια, ριζοπάθεια);

Η αυχενική παραμόρφωση δεν είναι μόνο θέμα στάσης. Μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια συμπίεση του νωτιαίου μυελού και συνοδό μυελοπάθεια.

Οι νευρολογικές συνέπειες μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Αυχενική μυελοπάθεια – μούδιασμα, δυσχέρεια στις λεπτές κινήσεις χεριών, αδεξιότητα, αδυναμία, σπαστικότητα στα κάτω άκρα, διαταραχές βάδισης, αυξημένα αντανακλαστικά, σημείο Hoffmann/Babinski.
• Ριζοπάθεια – πόνος, μούδιασμα ή αδυναμία σε συγκεκριμένο δερμοτόμιο/μυοτόμιο, λόγω στένωσης τρημάτων και συμπίεσης νευρικών ριζών.
• Σε βαριές περιπτώσεις – διαταραχές ουροδόχου κύστης, πτώσεις, σημαντική λειτουργική έκπτωση.

Η κύφωση επιδεινώνει τη στένωση: σε κάμψη ο νωτιαίος μυελός «αναδιπλώνεται» πάνω στο κυφωτικό σπονδυλικό τόξο, καθηλώνεται λόγω των οδοντωτών συνδέσμων και εξερχόμενων ριζών, με αποτέλεσμα ισχαιμία των προσθίων τροφοφόρων αγγείων. Ο συνδυασμός μηχανικής πίεσης και ισχαιμίας οδηγεί σε ταχέως εξελισσόμενη μυελοπάθεια.

Τι απεικονιστικός έλεγχος χρειάζεται (MRI, CT, δυναμικές/ολόσωμες ακτινογραφίες);

Η αξιολόγηση είναι πάντα πολυπαραγοντική – δεν αρκεί μία και μόνο εξέταση. Απαιτείται πλήρης μελέτη της περιοχικής και της συνολικής οβελιαίας ισορροπίας.

Συνήθεις εξετάσεις:

• MRI αυχενικής μοίρας – για εκτίμηση νωτιαίου μυελού, ριζών, δίσκων, συνδέσμων, οπίσθιων στοιχείων, ύπαρξη υψηλού Τ2 σήματος στο νωτιαίο μυελό.
• Απλές ακτινογραφίες σε προσθιοπίσθια & πλάγια προβολή, με κάμψη–έκταση (δυναμικές λήψεις) για εκτίμηση σταθερότητας και ευκαμψίας της σπονδυλικής στήλης.
• CT αυχενικής μοίρας – για λεπτομερή απεικόνιση οστικής ανατομίας και σχεδιασμό πιθανών οστεοτομιών ή επέμβασης διορθωτικής σπονδυλοδεσίας.
• Ολόσωμες σπονδυλικές ακτινογραφίες (36-inch long x-ray cassette) – αξιολόγηση της συνολικής οβελιαίας ισορροπίας (κεφάλι–θώρακας–οσφύς–πύελος).
• Αγγειογραφικός έλεγχος (MRA/CTA, DSA σε ειδικές περιπτώσεις) όταν απαιτούνται μεγάλες οστεοτομίες κοντά σε κρίσιμα αγγεία (π.χ. σπονδυλικές αρτηρίες).

Πότε αρκεί η συντηρητική αντιμετώπιση & τι περιλαμβάνει;

Δεν απαιτεί χειρουργική διόρθωση η κάθε περίπτωση αυχενικής κυφωτικής παραμόρφωσης. Σε ήπιες ή ελάχιστα συμπτωματικές περιπτώσεις, η συντηρητική θεραπεία είναι συνήθως η πρώτη επιλογή.

Η συντηρητική προσέγγιση μπορεί να περιλαμβάνει:

• Φυσικοθεραπεία – εκπαίδευση στάσης, ενδυνάμωση παρασπονδυλικών μυών, διατάσεις.
• Φαρμακευτική αγωγή – αναλγητικά, μυοχαλαρωτικά, σε επιλεγμένες περιπτώσεις νευροπαθηκά φάρμακα.
• Επισκληρίδιες ενέσεις στεροειδών σε περιπτώσεις έντονης ριζοπάθειας.
• Αυχενικό κολάρο – περιορισμένης διάρκειας, ως προσωρινή αποφόρτιση, όχι ως μακροχρόνια λύση.

Η συντηρητική θεραπεία δεν αναστρέφει την κυφωτική παραμόρφωση, αλλά μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα και να σταθεροποιήσει την κατάσταση. Η στενή παρακολούθηση είναι απαραίτητη: επιδείνωση πόνου, εμφάνιση νευρολογικών συμπτωμάτων ή προοδευτική επιδείνωση της στάσης μπορεί να αλλάξουν τη θεραπευτική στρατηγική.

Πότε χρειάζεται χειρουργείο και ποιοι είναι οι στόχοι;

Η χειρουργική διόρθωση της αυχενικής κυφωτικής παραμόρφωσης είναι εξειδικευμένη και απαιτητική. Δεν γίνεται για «αισθητικούς λόγους» μονάχα, αλλά κυρίως για αποκατάσταση της λειτουργικότητας του ασθενούς και προστασία από πιθανή βλάβη του νωτιαίου μυελού.

Ενδεικτικές ενδείξεις για χειρουργική αντιμετώπιση:

• Συμπτωματική μυελοπάθεια (κλινικά και/ή MRI με σήμα στον μυελό).
• Αδυναμία διατήρησης οριζόντιου βλέμματος (chin-on-chest deformity, σοβαρή λειτουργική αναπηρία).
• Σοβαρός, επίμονος πόνος που δεν ανταποκρίνεται στη συντηρητική αγωγή.
• Προοδευτική παραμόρφωση ή τεκμηριωμένη αστάθεια σε δυναμικές ακτινογραφίες.
• Δυσαρθρία, δυσφαγία, ή αναπνευστικά προβλήματα λόγω θέσης κεφαλής/τραχήλου.

Κύριοι στόχοι του χειρουργείου:

• Αποσυμπίεση του νωτιαίου μυελού και των ριζών.
• Διόρθωση της παραμόρφωσης και επαναφορά της φυσιολογικής ή αποδεκτής λόρδωσης.
• Σταθεροποίηση (σπονδυλοδεσία) ώστε να διατηρηθεί η διόρθωση στον χρόνο.
• Βελτίωση του οριζόντιου βλέμματος, της στάσης και της δυνατότητας καθημερινών δραστηριοτήτων.

Ποιες χειρουργικές τεχνικές χρησιμοποιούνται (πρόσθια/οπίσθια/κυκλοτερής);

Η επιλογή προσπέλασης είναι εξατομικευμένη και εξαρτάται από την αιτία, τη θέση, τη βαρύτητα και την δυνατότητα αυτόματης διόρθωσης (ευκαμψία) της παραμόρφωσης.

Αξιολόγηση κυφωτικής καμπύλης

Με βάση CT, δυναμικές ακτινογραφίες και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, προεγχειρητική έλξη (Gardner–Wells tongs, halo traction), αξιολογούμε αν η παραμόρφωση είναι:

• Εύκαμπτη – διορθώνεται με έλξη/κίνηση: μπορεί να αντιμετωπιστεί με «απλή» σταθεροποίηση/σπονδυλοδεσία.
• Σταθερή/άκαμπτη – απαιτεί οστεοτομίες (π.χ. σωματεκτομές, PSO/pedicle subtraction osteotomy).

Τύποι χειρουργικών προσπελάσεων

• Πρόσθια προσπέλαση (anterior): αποσυμπίεση δίσκων/σωμάτων, δισκεκτομές, σωματεκτομές, τοποθέτηση κλωβών και πλακών με βίδες. Καλή αποκατάσταση λόρδωσης, αλλά συνήθως περιορισμένη διόρθωση σε υψηλού βαθμού κύφωση.
• Οπίσθια προσπέλαση (posterior): αποσυμπίεση, οστεοτομίες (π.χ. facetectomy, PSO στο Θ1), τοποθέτηση βιδών–ράβδων. Ισχυρή οπίσθια στήριξη, δυνατότητα σημαντικής διορθώσης, ειδικά με οστεοτομίες.
• Κυκλοτερής (360°) προσπέλαση: συνδυασμός πρόσθιας και οπίσθιας σταθεροποίησης για μέγιστη διόρθωση και σταθερότητα, ιδίως σε βαριές, άκαμπτες παραμορφώσεις.

Η σπονδυλοδεσία συνήθως καλύπτει όλο το μήκος της κυφωτικής καμπύλης και συχνά επεκτείνεται μέχρι τη θωρακική μοίρα (π.χ. έως θ2–θ3) για να μειωθεί ο κίνδυνος αστοχίας στο αυχενoθωρακικό όριο.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι & οι επιπλοκές της διορθωτικής χειρουργικής;

Η χειρουργική διόρθωση αυχενικής παραμόρφωσης είναι υψηλής βαρύτητας επέμβαση και συνοδεύεται από σημαντικό κίνδυνο επιπλοκών, γι’ αυτό απαιτείται προσεκτική επιλογή ασθενών και εξειδικευμένο κέντρo με εμπειρία στην αντιμετώπιση σπονδυλικών παραμορφώσεων, όπως η Neuroknife.

Πιθανές επιπλοκές (ενδεικτικά):

• Νευρολογικές – παροδική ή μόνιμη ριζοπάθεια, επιδείνωση μυελοπάθειας.
• Ιατρογενής βλάβη του νωτιαίου μυελού ή ριζών κατά τη διόρθωση/οστεοτομίες.
• Διάτρηση σκληράς μήνιγγας, διαφυγή ΕΝΥ.
• Λοίμωξη, αιμάτωμα.
• Δυσφαγία, βράγχος φωνής, πάρεση λαρυγγικού νεύρου σε πρόσθια προσπέλαση.
• Αστοχία υλικών ή ψευδάρθρωση (pseudarthrosis) με ανάγκη αναθεώρησης.
• Γενικές επιπλοκές – θρομβοεμβολικά επεισόδια, αναπνευστικές ή καρδιαγγειακές επιπλοκές.

Για τον περιορισμό του κινδύνου χρησιμοποιούνται διεγχειρητική νευροπαρακολούθηση (TcMEPs, SSEPs), αυστηρή διατήρηση αιμοδυναμικής σταθερότητας, προσεκτική ακτινοσκοπική καθοδήγηση, νευροπλοήγηση, και όταν ενδείκνυται, διεεγχειρητική έλξη (Gardner–Wells tongs).

Πώς είναι η μετεγχειρητική πορεία & η αποκατάσταση;

Η ανάρρωση είναι σταδιακή και απαιτεί συνεργασία ασθενούς–οικογένειας–ομάδας αποκατάστασης.

Συνήθως περιλαμβάνει:

• Νοσηλεία λίγων ημερών σε τμήμα ή ΜΕΘ ανάλογα με την πολυπλοκότητα του χειρουργείου.
• Αυχενικό κολάρο για περίοδο που καθορίζει η χειρουργική ομάδα.
• Σταδιακή κινητοποίηση με φυσικοθεραπευτή, εκπαίδευση σε ασφαλείς κινήσεις, στάση και βάδιση.
• Ακτινολογικό έλεγχο σε τακτά διαστήματα για επιβεβαίωση σταθερότητας και επιτυχίας της αρθρόθεσης/σπονδυλοδεσίας.
• Παρακολούθηση νευρολογικής εικόνας και προσαρμογή φυσικοθεραπευτικού προγράμματος.

Στόχος της αποκατάστασης είναι ο ασθενής να αποκτήσει σταθερή, λειτουργική στάση του αυχένα, να μειωθεί ο πόνος και να βελτιωθεί η καθημερινή του αυτονομία (βάδιση, προσωπική φροντίδα, ανάγνωση, οδήγηση όπου επιτρέπεται).