Υψηλού Βαθμού Σπονδυλολίσθηση

Τι είναι η υψηλού βαθμού σπονδυλολίσθηση;

Είναι ολίσθηση σπονδύλου σε ποσοστό ≥ 50% που μπορεί να προκαλέσει πόνο, νευρολογικά συμπτώματα και – κυρίως – διαταραχή της ισορροπίας του κορμού πάνω στη λεκάνη.

Η σπονδυλολίσθηση σημαίνει ότι ένας σπόνδυλος «γλιστρά» προς τα εμπρός σε σχέση με τον υποκείμενο. Όταν η ολίσθηση φτάνει ή ξεπερνά το 50%, μιλάμε για υψηλού βαθμού. Σε αυτή τη μορφή, η κατάσταση αντιμετωπίζεται συχνά ως παραμορφωτική νόσος και όχι μόνο ως «τοπική» βλάβη.

Η κλινική σημασία δεν είναι μόνο το ποσοστό ολίσθησης, αλλά και:

• η οβελιαία ισορροπία (πώς στέκεται/βαδίζει ο ασθενής),
• η πίεση νευρικών στοιχείων (ρίζες/ιππουρίδα),
• η σταθερότητα και η πιθανότητα εξέλιξης.

Πού εμφανίζεται συνήθως & γιατί η περιοχή Ο5–Ι1 είναι «κρίσιμη»;

Η συχνότερη εντόπιση είναι η οσφυοϊερή συμβολή, όπου οι δυνάμεις φόρτισης και διάτμησης είναι υψηλές και η σύνδεση σπονδυλικής στήλης–λεκάνης είναι καθοριστική.

Στο επίπεδο Ο5–Ι1 η σπονδυλική στήλη «συνδέεται» με την πύελο (λεκάνη). Η συγκεκριμένη περιοχή:

• δέχεται μεγάλες μηχανικές δυνάμεις (ιδίως σε ολίσθηση υψηλού βαθμού),
• βρίσκεται κοντά σε σημαντικές νευρικές δομές (ριζικά στοιχεία, ιππουρίδα),
• περιβάλλεται από κρίσιμες ανατομικές δομές (αγγεία, νευρικά πλέγματα), κάτι που απαιτεί έμπειρο χειρουργικό σχεδιασμό όταν χρειάζεται επέμβαση.

Τι συμβαίνει στη στάση σώματος (οβελιαία ισορροπία) και γιατί μας ενδιαφέρει;

Σε υψηλού βαθμού ολίσθηση, ο κορμός «πέφτει» προς τα εμπρός. Το σώμα αντιδρά με μηχανισμούς αντιρρόπησης από τη λεκάνη, τη μέση και τα κάτω άκρα – και αυτό μπορεί να αποτελέσει πηγή πόνου και κόπωσης.

Καθώς ο Ο5 ολισθαίνει πρόσθια/κάτω σε σχέση με το ιερό (Ι1), ο άξονας βάρους του σώματος μετατοπίζεται προς τα εμπρός (θετική οβελιαία ανισορροπία). Για να σταθεί ο ασθενής σε όρθια θέση:

• Προκαλείται κόπωση παρασπονδυλικών μυών (συχνά με χρόνια οσφυαλγία).
• Η λεκάνη στρέφεται σε οπίσθια θέση (pelvic retroversion) ως μηχανισμός αντιρρόπησης.
• Επέρχεται υπερλόρδωση οσφύος και αντισταθμιστική αλλαγή στη θωρακική κύφωση.
• Σε τελικό στάδιο έχουμε: προσαρμογή ισχίων/γονάτων σε κάμψη και χαρακτηριστική στάση/βάδισμα.

Αυτός είναι και ο λόγος που στη σύγχρονη χειρουργική σπονδυλικής στήλης, πέρα από την αποσυμπίεση νεύρων, στοχεύουμε και στην ομαλή σπονδυλο-πυελική ευθυγράμμιση (spinopelvic harmony).

Ποια είναι τα συμπτώματα και τα «σημάδια» που πρέπει να προσέξω;

Τα συμπτώματα κυμαίνονται από χρόνιο πόνο στη μέση έως νευρολογικά συμπτώματα στα κάτω άκρα. Σπανιότερα, μπορεί να εμφανιστεί επείγουσα νευροχειρουργική κατάσταση (σύνδρομο ιππουρίδας).

Συχνότερα συμπτώματα:

• Οσφυαλγία (πόνος στη μέση), συχνά μηχανικού τύπου.
• Σφίξιμο οπίσθιων μηριαίων και περιορισμός κάμψης ισχίων/γονάτων.
• Δυσκολία στη στάση/βάδισμα, εύκολη κόπωση, «σκυφτή» στάση.
• Ριζιτικός πόνος (ισχιαλγία), μούδιασμα ή αδυναμία στο πόδι.

Συμπτώματα που απαιτούν άμεση αξιολόγηση:

• αιφνίδια ή προοδευτική αδυναμία,
• μούδιασμα στο «περίνεο»,
• διαταραχές ούρησης/αφόδευσης,
• έντονος πόνος με νευρολογική επιδείνωση (υποψία για σύνδρομο ιππουρίδας).

Πώς γίνεται η διάγνωση (ακτινογραφίες, MRI/CT, πυελικές μετρήσεις);

Η διάγνωση βασίζεται σε κλινική εξέταση και απεικόνιση. Στις υψηλού βαθμού μορφές, οι μετρήσεις ευθυγράμμισης λεκάνης/σπονδυλικής στήλης είναι ιδιαίτερα σημαντικές.

Συνήθεις εξετάσεις:

• Ακτινογραφίες οσφυϊκής/οσφυοϊερής μοίρας (όρθιος ασθενής), συχνά και σε ειδικές λήψεις, για εκτίμηση βαθμού ολίσθησης και συνολικής ευθυγράμμισης.
• Πλάγιες ακτινογραφίες ολόκληρης σπονδυλικής στήλης για ανάλυση οβελιαίας ισορροπίας και σπονδυλο-πυελικών παραμέτρων.
• MRI για αξιολόγηση νευρικών στοιχείων (στένωση, πίεση ριζών, δίσκοι).
• CT όταν χρειάζεται λεπτομερής εκτίμηση οστικής ανατομίας, ειδικά σε προεγχειρητικό σχεδιασμό.

Η κλινική απόφαση δεν στηρίζεται μόνο στο βαθμό της ολίσθησης, αλλά και στο πώς στέκεται ο ασθενής στο χώρο(ισορροπία), αν υπάρχουν νευρολογικά συμπτώματα και πώς επηρεάζεται η λειτουργικότητα.

Πότε αρκεί η συντηρητική αγωγή και τι περιλαμβάνει;

Δεν απαιτείται άμεσα χειρουργείο για κάθε υψηλού βαθμού σπονδυλολίσθηση. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η συντηρητική αντιμετώπιση μπορεί να μειώσει τον πόνο και να βελτιώσει την λειτουργικότητα του ασθενούς υπό στενή παρακολούθηση.

Η συντηρητική προσέγγιση μπορεί να περιλαμβάνει:

• Εξατομικευμένο πρόγραμμα φυσικοθεραπείας (κορμός, ισχία, έλεγχος στάσης).
• Διατάσεις οπισθίων μηριαίων και κινησιοθεραπεία.
• Αναλγητική αγωγή και προσαρμογή δραστηριοτήτων.
• Έλεγχο βάρους, εργονομία, σταδιακή επιστροφή σε ασφαλή άσκηση.

Η συντηρητική αγωγή είναι λιγότερο κατάλληλη όταν υπάρχουν προοδευτικά νευρολογικά συμπτώματα, σημαντική λειτουργική έκπτωση ή σοβαρή διαταραχή ισορροπίας/στάσης.

Πότε συζητάμε για χειρουργική επέμβαση;

Η χειρουργική αντιμετώπιση εξετάζεται όταν ο πόνος ή η νευρολογική πίεση επιμένουν παρά τη σωστή αγωγή, όταν υπάρχει επιδείνωση ή όταν η παραμόρφωση προκαλεί σημαντική ανισορροπία.

Ενδείξεις που συχνά οδηγούν σε χειρουργική συζήτηση:

• Επίμονη οσφυαλγία με λειτουργικό περιορισμό παρά τη συντηρητική θεραπεία.
• Ριζοπάθεια ή νευρολογικά ελλείμματα (μούδιασμα/αδυναμία).
• Σοβαρή διαταραχή οβελιαίας ισορροπίας και προοδευτική παθολογική στάση.
• Σύνδρομο ιππουρίδας (επείγον).
• Ακτινολογική/κλινική πρόοδος της παραμόρφωσης σε συνδυασμό με συμπτώματα.

Ποιοι είναι οι χειρουργικοί στόχοι (αποσυμπίεση, σταθεροποίηση, ευθυγράμμιση);

Στόχος δεν είναι μόνο να «αναταχθεί» ένα επίπεδο, αλλά να επιτευχθεί ασφαλής αποσυμπίεση των νευρικών δομών, ποιοτική σπονδυλοδεσία και όσο γίνεται ομαλή ευθυγράμμιση κορμού–λεκάνης.

• Αποσυμπίεση νευρικών στοιχείων όπου υπάρχει πίεση (ριζοπάθεια/στενώσεις).
• Σταθεροποίηση και επίτευξη σπονδυλοδεσίας με υλικά (βίδες–ράβδοι, ενίοτε διασωματικοί κλωβοί).
• Διόρθωση/ανάταξη της ολίσθησης όταν είναι απαραίτητο για αποκατάσταση της οβελιαίας ισορροπίας και βελτίωση των σπονδυλο-πυελικών παραμέτρων.

Η μείωση του υψηλού βαθμού ολίσθησης μπορεί να αυξήσει τα φορτία στα υλικά, ιδιαίτερα στο Ι1. Γι’ αυτό πολλές φορές απαιτείται ενισχυμένη σπονδυλοδεσία με καθήλωση της πυέλου (λεκάνη).

Τι είναι η σπονδυλο-πυελική σπονδυλοδεσία και γιατί συχνά χρειάζεται;

Όταν οι δυνάμεις στην οσφυοϊερή συμβολή είναι πολύ υψηλές, η καθήλωση μονάχα στο ιερό (S1) μπορεί να μην είναι αρκετή. Η επέκταση της σπονδυλοδεσίας προς τη λεκάνη αυξάνει σημαντικά τη μηχανική αντοχή.

Σε υψηλού βαθμού σπονδυλολίσθηση που έχει θεραπευτεί με ανάταξη και σπονδυλοδεσία, τα υλικά στο Ι1 δέχονται υψηλά φορτία. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο:

• αστοχίας υλικών (χαλάρωση/κάταγμα),
• ψευδάρθρωσης στην οσφυοϊερή συμβολή,
• απώλειας διόρθωσης.

Η σπονδυλο-πυελική καθήλωση προσθέτει επιπλέον σημεία στήριξης στη λεκάνη (λαγόνιες/πυελικές βίδες), ώστε να μοιράζονται ομοιόμορφα τα φορτία και να προστατεύεται η κατασκευή.

Iliac screws vs S2AI: ποια η λογική και οι πρακτικές διαφορές;

Και οι δύο τεχνικές έχουν τον ίδιο στόχο: ισχυρή καθήλωση στην πύελο (λεκάνη). Η επιλογή καθορίζεται από την ανατομία του ασθενούς, το μέγεθος της κατασκευής και τις τεχνικές λεπτομέρειες της επέμβασης.

Λαγόνιες βίδες (iliac screws):

• κλασική, ιδιαίτερα ισχυρή μέθοδος καθήλωσης στην πύελο,
• απαιτούν προσεκτική τοποθέτηση ώστε να μειωθεί η πιθανότητα προπέτειας των υλικών,
• χρησιμοποιούνται συχνά ως «επιλογή ασφαλείας» σε υψηλά φορτία στο Ο5–Ι1.

S2 alar-iliac (S2AI) βίδες:

• νεότερη παραλλαγή με κατεύθυνση από το Ι2 επίπεδο προς τα λαγόνια,
• συχνά μειώνει την πιθανότητα επιφανειακής προπέτειας των υλικών,
• απαιτεί εμπειρία και ακριβή ανατομικό/απεικονιστικό έλεγχο.

Η επιλογή γίνεται εξατομικευμένα, με στόχο τη μέγιστη δυνατή σταθερότητα και την ελαχιστοποίηση των επιπλοκών.

Ποιες είναι οι πιθανές επιπλοκές & τι καθορίζει την επιτυχία της σπονδυλοδεσίας;

Η χειρουργική υψηλού βαθμού σπονδυλολίσθησης είναι απαιτητική. Η επιτυχία εξαρτάται από το σωστό σχεδιασμό, την εμπειρία της χειρουργικής ομάδας και την ισορροπημένη διόρθωση.

Πιθανές επιπλοκές (ενδεικτικά):

• Ψευδάρθρωση στην οσφυοϊερή συμβολή.
• Αστοχία υλικών (ιδίως Ι1 χωρίς επαρκή καθήλωση στην πύελο).
• Νευρολογικός τραυματισμός (ιδιαίτερα όταν επιχειρείται σημαντικού βαθμού ανάταξη).
• Λοίμωξη, αιμορραγία, επιπλοκές επούλωσης τραύματος.
• Ερεθισμός από υλικά/προπέτεια υλικών (ιδίως σε ορισμένες τεχνικές).

Κρίσιμος παράγοντας είναι η αποκατάσταση της σπονδυλο-πυελικής ισορροπίας (π.χ. η σχέση πυελικής επίπτωσης και οσφυϊκής λόρδωσης), ώστε το αποτέλεσμα να παραμείνει λειτουργικά σταθερό.