✓ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ

Μηνιγγίωμα

Το μηνιγγίωμα είναι ο συχνότερος πρωτοπαθής ενδοκράνιος όγκος και στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για καλοήθη νεοπλασία. Εκτιμάται ότι αντιστοιχεί περίπου στο 1/3 των πρωτοπαθών ενδοκράνιων όγκων. Συχνά αναπτύσσεται αργά και μπορεί να παραμείνει ασυμπτωματικό για χρόνια, ειδικά όταν είναι μικρό ή εντοπίζεται σε «καλά ανεκτή» περιοχή.

Τα μηνιγγιώματα προέρχονται από κύτταρα των μηνίγγων (κυρίως μηνιγγοθηλιακά/αραχνοειδή κύτταρα) και συχνά βρίσκονται κοντά σε φλεβώδεις κόλπους ή στην κυρτότητα του κρανιακού θόλου, παραοβελιαία και στη βάση του κρανίου. Η αντιμετώπιση κυμαίνεται από απλή παρακολούθηση έως χειρουργική εξαίρεση και/ή ακτινοθεραπεία, ανάλογα με το μέγεθος, την εντόπιση, τα συμπτώματα και τον βαθμό κακοήθειας (WHO).

Συχνότερος πρωτοπαθής ενδοκράνιος όγκος Συνήθως WHO βαθμού I Συχνότερα: κυρτότητας / παραοβελιαία / βάση κρανίου Παράγοντες κινδύνου: ηλικία, ιονίζουσα ακτινοβολία, NF2 Θεραπεία: Παρακολούθηση / Χειρουργείο / ακτινοθεραπεία SRS-RT Σημαντικό: έλεγχος υποτροπής με απεικόνιση

Τι είναι το μηνιγγίωμα;

Είναι όγκος των μηνίγγων που συνήθως αναπτύσσεται αργά και στις περισσότερες περιπτώσεις είναι καλοήθης.

Το μηνιγγίωμα είναι νεόπλασμα που προέρχεται από κύτταρα της αραχνοειδούς/μηνιγγοθηλιακής στιβάδας. Δεν ξεκινά από τον ίδιο τον εγκέφαλο, όμως καθώς μεγαλώνει μπορεί να προκαλέσει πίεση στον εγκέφαλο, στα κρανιακά νεύρα ή στα αγγεία, και έτσι να εμφανιστούν συμπτώματα.

Πρακτικά: Η διάγνωση «μηνιγγίωμα» δεν σημαίνει αυτόματα χειρουργείο. Η σωστή απόφαση βασίζεται στη συμπτωματολογία, στον ρυθμό αύξησης, στην εντόπιση και στον κίνδυνο νευρολογικής επιβάρυνσης.

Πόσο συχνό είναι και ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Τα μηνιγγιώματα αποτελούν περίπου το 34% των πρωτοπαθών ενδοκράνιων όγκων και είναι ο συχνότερος καλοήθης ενδοκράνιος όγκος.

Ο ισχυρότερος παράγοντας που σχετίζεται με αυξημένη επίπτωση είναι η ηλικία. Παρατηρείται επίσης ελαφρώς μεγαλύτερη συχνότητα στις γυναίκες. Πολλά μηνιγγιώματα ανακαλύπτονται τυχαία σε MRI/CT που έγινε για άσχετο λόγο, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Σε πληθυσμιακές μελέτες, η συχνότητα τυχαίων μηνιγγιωμάτων είναι περίπου 0,9%, και αυξάνει σε ηλικίες >75 ετών.

Από πού προέρχεται και πού εντοπίζεται συνήθως;

Προέρχεται από μηνιγγοθηλιακά κύτταρα που υπάρχουν στις προσεκβόλες της αραχνοειδούς μήνιγγας και συχνά αναπτύσσεται δίπλα σε φλεβώδεις κόλπους.

Τα περισσότερα μηνιγγιώματα είναι υπερσκηνιδιακά και συχνά εντοπίζονται:

  • Στην κυρτότητα του κρανιακού θόλου.
  • Παραοβελιαία κοντά στον άνω οβελιαίο κόλπο.
  • Στη βάση του κρανίου (π.χ. σφηνοειδές, οσφρητική αύλακα, περιοχή αποκλίματος), όπου μπορεί να επηρεάζουν κρανιακά νεύρα.

Υπάρχουν επίσης σπονδυλικά μηνιγγιώματα (περίπου 10% των περιπτώσεων), τα οποία προκαλούν συμπίεση νωτιαίου μυελού ή ριζών.

Ποιοι παράγοντες κινδύνου έχουν σημασία (ηλικία, ακτινοβολία, NF2);

Η ιονίζουσα ακτινοβολία είναι ο πιο ξεκάθαρος περιβαλλοντικός παράγοντας κινδύνου. Σε ένα μικρό ποσοστό, υπάρχει κληρονομική προδιάθεση (π.χ. NF2).

Οι καλύτερα τεκμηριωμένοι παράγοντες:

  • Ηλικία: η επίπτωση αυξάνει σημαντικά με τα χρόνια.
  • Ιονίζουσα ακτινοβολία: έχει συσχετιστεί με 6–10× αύξηση επίπτωσης σε συγκεκριμένες ομάδες έκθεσης.
  • NF2 (Νευροϊνωμάτωση τύπου 2): κληρονομικές μεταλλάξεις στο NF2 μπορούν να οδηγήσουν σε πολλαπλά μηνιγγιώματα.

Για ορμονικούς παράγοντες, τα δεδομένα είναι πιο αντικρουόμενα. Επίσης, παράγοντες όπως τραύμα κεφαλής ή χρήση κινητού έχουν μελετηθεί, αλλά δεν έχει τεκμηριωθεί σταθερά κάποια αιτιολογική σχέση.

Σε οικογένειες με πρωτοπαθείς όγκους εγκεφάλου, έχει παρατηρηθεί αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης σε συγγενείς πρώτου βαθμού, στοιχείο που στηρίζει τον ρόλο κληρονομικών παραγόντων.

Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει ανάλογα με την εντόπιση;

Τα συμπτώματα δεν εξαρτώνται μόνο από το μέγεθος, αλλά κυρίως από το πού εντοπίζεται ο όγκος και αν προκαλεί οίδημα.

Συχνές κλινικές εκδηλώσεις:

  • Κεφαλαλγία ή αίσθημα πίεσης.
  • Επιληπτικές κρίσεις (ιδιαίτερα σε επιφανειακά μηνιγγιώματα σε άμεση επαφή με τον φλοιό των ημισφαιρίων).
  • Εστιακά νευρολογικά ελλείμματα: αδυναμία, διαταραχές αισθητικότητας, δυσκολία ομιλίας, αλλαγές οπτικού πεδίου.
  • Κρανιακές νευροπάθειες στη βάση κρανίου: διπλωπία, αιμωδίες προσώπου, βαρηκοΐα, διαταραχές ισορροπίας.
  • Μεταβολές συμπεριφοράς/προσωπικότητας σε μετωπιαίες εντοπίσεις.
Παράδειγμα εντόπισης: Μεγάλο μηνιγγίωμα στην οσφρητική αύλακα μπορεί να συσχετιστεί με αλλαγές συμπεριφοράς, ανοσμία και σημεία αυξημένης ενδοκράνιας πίεσης.

Πώς γίνεται η διάγνωση (MRI/CT) και τι σημαίνουν τα χαρακτηριστικά στην απεικόνιση;

Η MRI εγκεφάλου με σκιαγραφικό είναι η εξέταση αναφοράς. Η CT είναι χρήσιμη για επασβεστώσεις/οστικές αλλοιώσεις ή σε επείγοντα περιστατικά.

  • MRI με σκιαγραφικό: τυπικά δείχνει εξω-αξονική μάζα με έντονη πρόσληψη σκιαγραφικού και συχνά χαρακτηριστική ενίσχυση της παρακείμενης μήνιγγας (“dural tail”).
  • CT: μπορεί να αναδείξει επασβεστώσεις ή υπερόστωση του παρακείμενου οστού.

Ορισμένα απεικονιστικά στοιχεία σχετίζονται με πιθανότητα προοδευτικής αύξησης του μεγέθους/εμφάνισης συμπτωματολογίας:

  • Περιεστιακό οίδημα.
  • Υψηλό σήμα σε T2 ακολουθίες MRI με συγκεκριμένα πρότυπα.
  • Απουσία επασβέστωσης ή ακανόνιστα όρια σε ορισμένες περιπτώσεις.

Η ακριβής εκτίμηση της αύξησης μεγέθους γίνεται καλύτερα με ογκομετρική (volumetric) ανάλυση, όχι μόνο με χαρακτηρίζοντας μία διάμετρο.

Πώς ταξινομείται (WHO βαθμοί I–III) και γιατί έχει σημασία;

Ο βαθμός WHO καθορίζει τον κίνδυνο υποτροπής και επηρεάζει τη στρατηγική παρακολούθησης και την ανάγκη για συμπληρωματική ακτινοθεραπεία.

Η ταξινόμηση WHO διακρίνει:

  • WHO I (καλοήθη): η πλειονότητα. Πολλά υποείδη (π.χ. μηνιγγοθηλιακό, ινώδες, μεταβατικό κ.ά.).
  • WHO II (άτυπα): αυξημένη μιτωτική δραστηριότητα/κυτταροβρίθεια και μεγαλύτερος κίνδυνος υποτροπής.
  • WHO III (αναπλαστικά/κακοήθη): πιο επιθετικά, με υψηλότερο κίνδυνο υποτροπής και συχνά ανάγκη για ακτινοθεραπεία.
Γιατί έχει σημασία; Δύο μηνιγγιώματα με “παρόμοια απεικονιστική εικόνα” στην MRI μπορεί να έχουν αρκετά διαφορετική βιολογική συμπεριφορά. Η παθολογοανατομική διάγνωση (μετά από βιοψία/χειρουργείο) είναι καθοριστική για την πρόγνωση και παρακολούθηση.

Πότε αρκεί η παρακολούθηση και τι ελέγχουμε στην πορεία;

Μικρά, ασυμπτωματικά μηνιγγιώματα χωρίς πίεση σε εγκέφαλο/αγγεία μπορούν συχνά να παρακολουθούνται με μαγνητική τομογραφία (MRI) ανά τακτά διαστήματα.

Η παρακολούθηση είναι λογική επιλογή όταν:

  • Ο ασθενής είναι ασυμπτωματικός ή έχει ήπια, μη προοδευτικά συμπτώματα.
  • Δεν υπάρχει σημαντική πίεση στο παρέγχυμα του εγκεφάλου ή τους νευροαγγειακούς σχηματισμούς.
  • Η αύξηση του μεγέθους είναι εξαιρετικά αργή ή ο όγκος παραμένει σταθερός.

Σε επιδημιολογικές σειρές έχει βρεθεί ότι ένα μέρος των ασυμπτωματικών μηνιγγιωμάτων αυξάνει σε μέγεθος (συχνά γραμμικά), περίπου 2–3 mm/έτος, ενώ σε ογκομετρικές μελέτες ένα μεγαλύτερο ποσοστό των μηνιγγιωματών αυτών δείχνει κάποια μορφή αύξησης. Σημεία όπως οίδημα, T2 υψηλό σήμα, ακανόνιστα όρια ή έλλειψη επασβεστώσεων αυξάνουν την πιθανότητα μελλοντικής αύξησης.

Σε ορισμένες κλινικές προσεγγίσεις ένα πρακτικό κριτήριο που χρησιμοποιείται για την έναρξη θεραπείας είναι η ογκομετρική αύξηση > ~1 mL/έτος ή ανάπτυξη/επιδείνωση του οιδήματος.

Πότε ενδείκνυται χειρουργείο και ποιος είναι ο στόχος της επέμβασης;

Στόχος είναι η ασφαλής, όσο το δυνατόν πληρέστερη εξαίρεση, με σεβασμό στη λειτουργικότητα και τα αγγεία/νεύρα.

Χειρουργική εξαίρεση συζητάμε όταν υπάρχει:

  • Συμπτωματολογία που αποδίδεται στον όγκο (κρίσεις, προοδευτική αδυναμία, κρανιακή νευροπάθεια κ.ά.).
  • Αύξηση μεγέθους στον χρόνο ή νέα/επιδεινούμενη απεικονιστική επιβάρυνση (οίδημα, πίεση).
  • Εντόπιση που επιτρέπει ασφαλή ολική εξαίρεση με αποδεκτό νευρολογικό κίνδυνο.

Η κλασική έννοια της πληρότητας εξαίρεσης αποτυπώνεται με βαθμούς (π.χ. Simpson), όπου το ιδανικό είναι η ολική αφαίρεση του όγκου μαζί με τη πρόσφυση στη μήνιγγα και τυχόν παρακείμενο διηθημένο οστό. Στην πράξη, η χειρουργική στρατηγική προσαρμόζεται με βάση την εντόπιση (π.χ. βάση κρανίου) και τη σχέση του όγκου με κρανιακά νεύρα ή αγγειακούς σχηματισμούς.

Τι σημαίνει “ασφαλής εξαίρεση”; Σε πολλά μηνιγγιώματα η μικροσκοπική αφαίρεση ακόμα και της “τελευταίας ποσότητας ιστού” σε όγκους που προσφύονται σε κρίσιμους σχηματισμούς, μπορεί να έχει δυσανάλογο νευρολογικό κίνδυνο. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ελεγχόμενη υπολειμματική νόσος με συμπληρωματική ακτινοθεραπεία μπορεί να αποδειχθεί η πιο ασφαλής επιλογή για τον ασθενή.

Πότε έχει ρόλο η ακτινοθεραπεία / SRS και σε ποιες περιπτώσεις;

Η ακτινοθεραπεία μπορεί να είναι θεραπεία εκλογής για μη εξαιρέσιμους όγκους, υπολειμματική/υποτροπιάζουσα νόσο και υψηλότερο βαθμό κακοήθειας κατά WHO.

Ενδείξεις ακτινοθεραπείας περιλαμβάνουν:

  • Υπολειμματικό μηνιγγίωμα μετά από χειρουργείο (ιδιαίτερα όταν η ολική εξαίρεση εμπεριέχει αυξημένο κίνδυνο βλάβης).
  • Υποτροπή βλάβης μετά από χειρουργείο μηνιγγιώματος.
  • WHO βαθμοί II–III ή ύποπτη/επιθετική βιολογία, όπου συχνά συζητείται συμπληρωματική θεραπεία.
  • Ασθενείς με συννοσηρότητες που δεν είναι υποψήφιοι για χειρουργείο ή εντοπίσεις όπου η ριζική εξαίρεση είναι μη ρεαλιστική.

Μορφές:

  • Κλασματοποιημένη (fractionated) ακτινοθεραπεία (π.χ. 50–54 Gy για καλοήθη όγκο σε κατάλληλα σχήματα).
  • SRS ή στερεοτακτική ακτινοθεραπεία σε επιλεγμένες μικρότερες βλάβες/υπολειμματική νόσο, ανάλογα με την απόσταση από τα οπτικά νεύρα/στέλεχος.
  • Θεραπεία δέσμης πρωτονίων (proton beam therapy) σε επιλεγμένες περιπτώσεις όγκων με εντόπιση κοντά στο οπτικό χίασμα/υπόφυση, όπου βοηθά η απότομη πτώση δόσης ακτινοβόλησης.

Η επιλογή τεχνικής εξαρτάται από το μέγεθος, την εντόπιση, προηγούμενη ακτινοβόληση και τα όρια ανοχής κρίσιμων γειτονικών δομών (οπτικό νεύρο, στέλεχος).

Υποτροπή και πρόγνωση: από τι εξαρτώνται;

Ο κίνδυνος υποτροπής εξαρτάται κυρίως από τον ιστολογικό βαθμό κακοήθειας κατά WHO και την έκταση της χειρουργικής εξαίρεσης, γι’ αυτό η μακροχρόνια παρακολούθηση είναι απαραίτητη.

Γενικά, υψηλότερος βαθμός κακοήθειας (WHO) συνεπάγεται αυξημένη πιθανότητα υποτροπής. Επιπλέον, όσο πιο πλήρης είναι η χειρουργική εξαίρεση τόσο καλύτερος και ο τοπικός έλεγχος. Ακόμη και ύστερα από ολική εξαίρεση απαιτείται μακροχρόνια παρακολούθηση των ασθενών με απεικόνιση MRI, επειδή υποτροπές μπορεί να εμφανιστούν μετά από χρόνια.

Κλινική λεπτομέρεια: Τα αποτελέσματα τείνουν να είναι καλύτερα σε κέντρα με υψηλό όγκο μηνιγγιωμάτων, λόγω εμπειρίας σε δύσκολες εντοπίσεις (βάση κρανίου, παραοβελιαία/κοντά σε κόλπους).

Σε υπολειμματική νόσο ή μηνιγγιώματα με βαθμό II/III κατά WHO, ο έλεγχος συχνά απαιτεί συνδυασμό θεραπείας: χειρουργείο + στοχευμένη ακτινοθεραπεία.

Συχνές ερωτήσεις & πότε να ζητήσετε δεύτερη γνώμη;

Αφού το μηνιγγίωμα είναι “καλοήθης” όγκος, γιατί χρειάζεται θεραπεία;

“Καλοήθης” σημαίνει λιγότερο επιθετικός βιολογικά. Το μηνιγγίωμα μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα λόγω πίεσης, οιδήματος ή εντόπισης κοντά σε κρανιακά νεύρα/αγγεία. Αν υπάρχει συμπτωματολογία ή σαφής αύξηση του μεγέθους, η σωστή θεραπεία μπορεί να προλάβει την εγκατάσταση μόνιμης βλάβης.

Πόσο συχνά χρειάζεται απεικόνιση με MRI όταν βρίσκομαι υπό παρακολούθηση;

Το πρόγραμμα καθορίζεται εξατομικευμένα (μέγεθος, εντόπιση, προηγούμενες μετρήσεις αύξησης μεγέθους, οίδημα). Αρχικά συστήνεται στενότερη απεικονιστική παρακολούθηση με μαγνητική τομογραφία, ώστε να εκτιμηθεί ο ρυθμός μεταβολής του μεγέθους, με δυνατότητα αραίωσης των επανελέγχων εφόσον το μέγεθος του όγκου παραμένει σταθερό.

Η ακτινοθεραπεία αντικαθιστά το χειρουργείο;

Όχι, αλλά σε ορισμένες εντοπίσεις ή ασθενείς υψηλού χειρουργικού κινδύνου, η ακτινοθεραπεία/SRS μπορεί να αποτελεί την κύρια μορφή θεραπείας. Όταν όμως υπάρχει μεγάλος όγκος, σημαντικά πιεστικά φαινόμενα ή ανάγκη για άμεση αποσυμπίεση, το χειρουργείο έχει μοναδικό ρόλο. Πολλές φορές οι δύο μέθοδοι είναι συμπληρωματικές.

Υπάρχει ρόλος για “χημειοθεραπεία” στο μηνιγγίωμα;

Στην παρούσα φάση δεν υπάρχει καθιερωμένος ρόλος της χημειοθεραπείας ως συμπληρωματικής θεραπείας. Σε ανθεκτικές/υποτροπιάζουσες περιπτώσεις μπορεί να συζητηθεί το ενδεχόμενο θεραπείας δίασωσης μέσα σε εξειδικευμένα ογκολογικά πλαίσια, αλλά η βασική μορφή θεραπείας παραμένει το χειρουργείο και/ή ακτινοθεραπεία.

Αν έχετε διαγνωστεί με μηνιγγίωμα σε περιοχή του εγκεφάλου με “δύσκολη” χειρουργική πρόσβαση (βάση κρανίου, φλεβώδεις κόλποι, οπτικές οδοί), ή αν σας έχει προταθεί θεραπεία με υψηλό νευρολογικό ρίσκο, τότε μία δεύτερη εξειδικευμένη γνώμη βοηθά στο να συζητηθούν αναλυτικά οι θεραπευτικές επιλογές (χειρουργική στρατηγική, πιθανότητα πλήρους εξαίρεσης, ρόλος SRS/RT, πρόγραμμα παρακολούθησης).

Πότε να ζητήσετε εξειδικευμένη νευροχειρουργική εκτίμηση για μηνιγγίωμα;

Αν εμφανιστεί νέα επιληπτική κρίση, προοδευτικά νευρολογικά συμπτώματα, έντονο οίδημα στην MRI, ή τεκμηριωμένη αύξηση του μεγέθους στον χρόνο, η έγκαιρη εκτίμηση βοηθά στο να αποφασιστεί αν χρειάζεται τακτική παρακολούθηση, χειρουργείο ή στοχευμένη ακτινοθεραπεία (SRS/RT).

Κλείστε ραντεβού ή ζητήστε δεύτερη γνώμη

© Neuroknife — Πρωτότυπο ιατρικό περιεχόμενο των ιατρών μας, παρέχεται αποκλειστικά για εκπαίδευση και ενημέρωση ασθενών.

Κλείστε Ραντεβού Επικοινωνία